NỎ THẦN – SỰ THẬT HAY TRUYỀN THUYẾT?

Chắc hẳn nếu là người Việt ai trong chúng ta cũng đã nghe qua câu chuyện về nỏ thần của An Dương Vương với sức mạnh vô song nhiều lần đánh bại giặc ngoại xâm? Nhưng liệu mọi người có biết về câu chuyện lịch sử thật sự đằng sau chiếc nỏ thần hay chưa? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu nỏ thần qua các sự kiện lịch sử được ghi chép lại, các hiện vật đã được tìm thấy cho tới nay.

Nỏ liên châu được thần thánh hóa qua câu chuyện Mị Châu – Trọng Thủy. Chuyện đề cập tới sự kiện thần Kim Quy đưa cho An Dương Vương chiếc móng của mình để làm nỏ thần. Nỏ thần khi được sử dụng mỗi phát bắn ra, tên bay rào rào, quân địch chết như ngả rạ, thây chất đầy nội. Nhờ nỏ thần mà quân của Triệu Đà từ phương Bắc tới không thể chiếm được Âu Lạc. Đấy là truyền thuyết, còn trên thực tế, nỏ thần liên châu là do con người chế tạo ra, có tính sát thương cao, là một vũ khí sáng tạo thời bấy giờ nên đã giúp Âu Lạc giữ vững được lãnh thổ. Vậy nỏ thần được chế tạo bởi ai?

Thời An Dương Vương nằm trong khoảng giai đoạn văn hóa Đông Sơn từ cuối thế kỷ thứ 3 tới giữa thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên. Một danh tướng thời bấy giờ dưới chướng An Dương Vương là Cao Lỗ (? – 179 TCN), quê tại xã Cao Đức, huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh ngày nay. Ông chính là người chế ra nỏ liên châu mà theo tương truyền bắn một lần được nhiều phát. Sử sách cũ đã thần thánh hóa loại vũ khí này và gọi là “Linh Quang Thần Cơ”. Sách Lĩnh Nam chính quái có ghi: “Cứ đem nỏ ra chĩa vào quân giặc là chúng không dám đến gần”.

Tại khu vực thành Cổ Loa đã phát hiện nhiều di tích khảo cổ học gần với thời kỳ An Dương Vương. Tháng 6 năm 1959, một số mũi tên đồng với số lượng lớn lên tới hàng vạn chiếc đã được tìm thấy tại khu vực thành Cổ Loa. Qua phân loại thấy được mũi tên đồng gồm nhiều loại dài ngắn khác nhau những đều có đầu hình tháp 3 cạnh sắc, phần đuôi dài có tác dụng giảm ma sát, giữ thế cân bằng cho đường bay ổn định. Điều đặc biệt ở đây là chỉ có một phần tư mũi tên đã được tu chỉnh để sử dụng, còn lại là mũi tên mới ra khuôn, còn nguyên dấu vết của kỹ thuật đúc. Cũng theo những vết tích ghi lại trên góc đông bắc ngoài thành nội của Cổ Loa có thể thấy đó là nơi các binh lính ngày xưa tập luyện sử dụng nỏ liên châu.

Vào những năm 2000, ngay tại góc tây nam Đền Thượng trong khu vực thành Nội Cổ Loa, nơi thờ An Dương Vương, các nhà khảo cổ học đã phát hiện hệ thống lò đúc mũi tên đồng cùng hàng trăm khuôn đúc, đúng với những mũi tên đồng Cổ Loa 3 cạnh đã tìm thấy trước đó. Khuôn đúc mũi tên là khuôn ba mang. Mỗi mang tạo thành một cạnh của mũi tên, nên khi đúc xong, mũi tên có ba cạnh. Đây là những chứng cứ vật chất khẳng định chắc chắn việc đúc mũi tên của An Dương Vương tại kinh đô Cổ Loa. Đương thời, đây là loại vũ khí đánh xa tân tiến, lợi hại, nên có thể thấy, việc chế tạo phải được giữ bí mật tuyệt đối. Chọn góc tây nam của thành Nội Cổ Loa, khu vực trung tâm của thành Cổ Loa đã phản ánh được tầm quan trọng của vấn đề này. Với hệ thống lò đúc, khuôn đúc và số lượng lớn mũi tên đã phát hiện cho thấy đây vừa là một xưởng đúc lớn, vừa được tổ chức quản lý chặt chẽ của tổ chức xã hội cao nhất đương thời.

Tại Cổ Loa và nhiều nơi khác trong phạm vi phân bố của Văn hóa Đông Sơn cũng đã tìm thấy những chiếc nỏ đồng. Nỏ có cấu tạo gồm nhiều bộ phận đúc rời: hộp cò hình chữ nhật, miệng hộp xẻ chéo các rãnh để đặt mũi tên và khấc hãm dây nỏ; lẫy nỏ, có hình dáng gần giống móng rùa và hai thanh đồng dùng để đưa dây nỏ vào khấc hãm. Các bộ phận này được liên kết lại bằng hai cái chốt. Khi sử dụng, dây nỏ được căng lên, cài vào khấc hãm, dùng ngón tay kéo lùi lẫy nỏ để dây bật, đẩy tung những mũi tên lao tới đích. Cho tới nay, mặc dù số lượng tìm thấy không nhiều nhưng việc chế tạo thành công và sử dụng có hiệu quả nỏ bắn tên là một trong những sáng chế kỹ thuật quân sự lớn của người Việt cổ.

@hosotuyetmatx