NHỮNG PHONG TỤC MAI TÁNG NGƯỜI CHẾT RÙNG RỢN NHẤT

Với mỗi một văn hóa, tôn giáo khác nhau, con người chúng ta lại có những quan niệm khác nhau về cái chết. Và đương nhiên việc mai táng người đã khuất là một trong những nét đẹp văn hóa không thể thiếu. Tuy nhiên ở Việt Nam cũng như trên thế giới, có những phong tục mai táng mà mới chỉ nghe tên thôi cũng khiến chúng ta phải rợn người. 

Phơi xác 7 ngày cả bản ăn cỗ.

Đồng bào người H’Mông ở Mường Lát – Thanh Hóa là một trong những dân tộc thiểu số có nét sinh hoạt văn hóa phong phú, đặc sắc và bề dày lịch sử. Tuy nhiên, vẫn còn khá nhiều phong tục lạc hậu, cổ hủ tồn tại đến ngày hôm nay, khiến cho đời sống của dân còn luẩn quẩn trong đói nghèo, bệnh tật,  thậm chí còn chìm trong nợ nần sau những lần tổ chức các hủ tục. Và việc ma chay là một trong những hủ tục ghê rợn nhất của người H’Mông tại Mường Lát – Thanh Hóa. Trong việc ma chay, theo phong tục của người H’Mông, khi có người chết, gia đình không bỏ vào quan tài ngay mà để người chết nằm ở bên ngoài từ 5 đến 7 ngày.

Nếu người thân chết mà bỏ ngay vào quan tài là trái với tục lệ, làm như vậy sau khi chôn cất, linh hồn người chết sẽ không được “siêu thoát”, không được tổ tiên đón lên trời, kéo theo nhiều người chết sau đó và sẽ gây phiền hà cho người đang sống, gây ra bệnh tật, ốm đau, làm ăn lụi bại.

Vì thế, khi có người thân mất, các gia đình người H’Mông thường đặt người đã khuất vào cáng hay để trên một tấm ván treo lên sát vách giữa gian nhà. Việc để xác người chết trong nhà lâu ngày làm bốc mùi hôi thối không chỉ gây ra ô nhiễm môi trường cho gia chủ mà còn ảnh hưởng đến cả những gia đình ở xung quanh. Ông Thào Bá Rơn cho biết: “Tục ma chay này đã có từ rất lâu đời và hiện nay vẫn phải giữ, việc phơi xác của người chết ở giữa gian nhà có ý chờ tổ tiên về nhận linh hồn của người chết lên thiên đàng”. Ông Rơn cũng cho biết thêm, việc để xác chết lâu ngày trong nhà cũng rất ngại vì mùi hôi thối bốc lên, ngửi rất buồn nôn, thậm chí khi tiếp xúc gần sẽ bị mắc bệnh, nhưng vẫn phải chịu vì đây là tục lệ.

Đồ cúng người chết của người H’Mông rất nhiều, bao gồm: Trâu, bò, lợn gà, cây xua ma quỷ, cây thang, vải vóc… Lễ cúng được tiến hành liên tục trong 5 đến 7 ngày. Người trong gia đình vẫn ăn, ngủ bình thường gần bên xác chết, xem như trong gia đình không có người mất. Nhiều gia đình nghèo, khi có đám ma cũng phải lo đi vay tiền khắp nơi mua sắm đồ lễ với số lượng lớn để cúng cho người chết. Nhiều gia đình phải mất nhiều năm mới trả hết nợ vì những khoản “đầu tư” cho một đám ma chay. Đời sống của người dân đã khó khăn càng thêm khó khăn, nghèo đói. Nếu là đám tang của những người chết trẻ thì việc tổ chức cúng càng to và dài ngày hơn, cả bản phải chít khăn tang trắng, bỏ việc đồng áng để đến lo tang. Sau khi đã chôn cất xong thì cả bản tập trung tại gia đình có người chết để ăn cỗ.

Phơi xác chết hàng chục ngày rồi mới mai táng

Phơi xác là một hủ tục rùng rợn đó của người H’Mông đã tồn tại hàng thế kỷ trên bản Lung Tang, thuộc xã Hồng Ngài, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La. Khi một người trong gia đình chết, người thân của họ vẫn coi như còn sống nên vẫn giữ lối sinh hoạt như thường ngày. Theo đó, mọi người vẫn đút cơm, nước vào miệng cho người chết. Sau nhiều ngày, thức ăn lên men, thậm chí ruồi nhặng bâu đen quanh mặt người chết, họ vẫn tiếp tục đút cơm như thế.

Thêm vào đó, hàng ngày, người sống còn khiêng người chết ra sân, đặt ngửa lên tấm ván đã chuẩn bị sẵn, để người chết được “ngắm” mặt trời. Dù mưa to hay nắng cháy thì phải khi mặt trời lặn mới được khiêng người chết vào nhà. Tùy vào người chết có bao nhiêu con, người nhà sẽ đem “phơi nắng” người chết từng đó ngày. Có người đưa ra một hai ngày, nhưng có người đưa ra hàng tuần trời, kể cả chân tay, đầu, tóc… rời ra thì họ vẫn phải “cúng” cho đúng ngày, đúng tục.

Gần đây, người H’Mông không còn còn phơi xác người chết hàng chục ngày như xưa nữa, nhưng tục này vẫn được duy trì. Theo đó, tùy theo số con, cháu đông hay ít mà người sống giữ, phơi xác người chết từ 1-3 ngày rồi sẽ mang đi mai táng. Người H’Mông ở vùng rừng núi Tà Xùa (vùng giáp ranh giữa Phù Yên và Bắc Yên, Sơn La) xưa kia cũng tồn tại hủ tục tương tự. Họ thường đặt xác người chết trên giàn, treo lơ lửng vách nhà cả nửa tháng để làm ma. Sau từng ấy ngày làm ma, không hề có phương pháp bảo quản, ướp lạnh nên xác phân hủy nặng.

Nhà Mồ của người J’Rai

Người J’rai ở Gia Lai có nhiều quan niệm đặc biệt về thế giới người chết: Người chết có cuộc sống riêng tồn tại như lúc còn sống; sống chung nhà thì chết sẽ chung mồ… Vì vậy họ có những phong tục mai táng người chết khá kỳ lạ.

Trước đây, để lo hậu sự cho bản thân và gia đình, những người đàn ông khỏe mạnh khi còn trẻ tuổi đã phải vào tận rừng sâu tìm những cây gỗ tốt và to nhất, mang về nhà và đẽo thành chiếc quan tài để dưới gầm nhà sàn, chờ đến khi có người chết sẽ đặt vào quan tài, rồi mang ra khu nhà mả để chôn. Họ đào huyệt sâu khoảng 2 mét, đặt quan tài xuống đất rồi lấp lại. Khi có người tiếp theo trong làng chết, họ lại đào ngôi mộ này lên để chôn người mới chết vào trong quan tài. Nếu xác của người chôn trước da thịt đã thối rữa, chỉ còn xương, họ sẽ dồn tất cả xương cốt lại một chỗ (người lớn tuổi sẽ được để xương cốt lên đầu quan tài, người ít tuổi hơn sẽ được gạt xuống phần cuối cùng của quan tài), rồi đặt xác người mới chết vào trong.

Nếu thời gian hai người chết quá gần nhau, xác của người chết trước vẫn còn da thịt, người trong làng sẽ cắt bỏ hết da thịt của người nằm trong quan tài để lên mặt đất cho chim Cờ reng á (kền kền) ăn, rồi dồn xương lại đặt người mới chết vào trong quan tài. Với cách này, họ tin rằng chim cờ reng á là loài chim của trời, khi ăn xong “thức ăn” của làng thì cả làng sẽ gặp may mắn… Cứ như vậy, họ chôn chung những người chết trong làng cho đến khi chiếc quan tài đó đầy xương cốt thì sẽ làm lễ bỏ mả. Và một chiếc mả tập thể mới sẽ xuất hiện khi lại có người trong làng qua đời.

Không chỉ chôn tập thể với quan niệm “sống cùng nhà, cùng làng, chết cũng sẽ được chôn cùng mồ”, người J’rai còn tin rằng người chết vẫn có cuộc sống riêng của họ không khác gì người còn sống. Chính vì vậy, họ sẽ chia tài sản cho người đã khuất để cho họ làm ăn ở thế giới mới của mình: “Mỗi người sẽ được chia hai chiếc ghè Yàng, đàn ông sẽ có nỏ, gùi… đàn bà có khung cửi…”, ông Rahlan Djel cho biết.

Xác chết tìm đường về nhà ở Indonesia

Câu chuyện rợn người này là một trong những tập tục mai táng kỳ lạ của bộ tộc Toraja tỉnh Nam Sulawesi, Indonesia. Theo phong tục truyền thống, xác chết của những người thân trong gia đình, tổ tiên được những người còn sống đào lên. Sau đó, họ đem những thi thể này về nhà, thay quần áo mới như một cách tưởng nhớ người đã khuất. Thời gian cử hành các nghi lễ kéo dài trong 3 ngày. Kinh ngạc là những xác chết này có thể tự đứng lên, đi lại như người bình thường, tự tìm đường về nhà với gia đình.

Điều này bắt nguồn từ việc, người dân ở đây tin rằng, hồn ma của người quá cố cần phải quay trở về ngôi làng mà họ từng sinh sống để gặp lại người thân, họ hàng. Do đó, họ mời pháp sư đến gọi linh hồn và khiến xác chết sống lại. Câu chuyện kỳ lạ này khiến nhiều người đặt dấu hỏi hoài nghi về tính các thực của thông tin và nếu là thật thì cơ chế nào khiến người đã chết nằm yên trong quan tài có thể đứng dậy đi lại như người sống?

Lý giải cho hiện tượng này, các nhà khoa học cho rằng bí quyết của thầy phù thuỷ nằm ở những nắm bột họ rắc lên xác chết. Đây là những chất bột cực độc có thể khiến người sống đột tử. Những bột này được chiết xuất hoàn toàn từ thiên nhiên, là những loại cây độc xung quanh vùng núi Tana Toraja và độc dược từ bọ cạp, ếch, rắn… Chất độc này chỉ độc với người sống, nhưng có thể tác động và thần kinh người chết, khiến họ có thể hoạt động vô thức trong một khoảng thời gian nhất định.

Ăn thịt người chết

Ảnh minh họa

Những bộ lạc ở Amazon có một nghi lễ mai táng bằng cách ăn thịt người chết. Họ tin rằng điều đó sẽ thể hiện tình yêu với người quá cố, họ cũng sẽ đạt được trí tuệ và tài năng của người chết.

Chôn người tự tử ở ngã tư đường với cọc xuyên tim

Ở Anh xưa kia, tự tử bị coi là tội ác và phải bị trừng phạt ngay cả khi họ đã chết. Tài sản của một người tự tử sẽ bị tịch thu sau khi chết, vì vậy gia đình họ phải che giấu những vụ tự tử để bảo vệ tài sản gia đình. Xác của người tự sát sẽ bị chôn cất tại những giao lộ. Theo cách này, các linh hồn không được siêu thoát sẽ không tìm được đường về nhà. Để chắc chắn hơn nữa, một cái cọc sẽ được đâm xuyên trái tim của cái xác. Hoặc đôi khi, xác chết được chôn gần bờ biển để ngăn họ quay lại tấn công người sống.

Nước Anh thi hành đạo luật này để hạn chế tự sát và vì quan niệm linh hồn người chết có thể quay trở lại ám gia đình họ.

Hun khói, rút mỡ người chết ở Papua New Guinea

Khi gia đình có người mất, đầu gối, khuỷu tay và bàn chân sẽ được cắt ra để phần mỡ trong cơ thể được thoát ra hoàn toàn. Các cọc tre sau đó được chọc xuyên qua thi thể người chết, và phần mỡ chảy ra từ thi thể được dùng để xoa lên cơ thể của những người họ hàng đang sống, bởi họ tin sức mạnh của người quá cố sẽ chuyển giao cho người sống.  Phần mỡ còn lại được sử dụng làm dầu ăn. Mắt, miệng và hậu môn của xác chết được khâu lại để hạn chế không khí vào cơ thể và ngăn xác thịt mục nát, giúp xác ướp hoàn hảo nhiều thế kỷ. Lòng bàn chân, lưỡi, và lòng bàn tay cũng được cắt ra và giao cho vợ hoặc chồng đang còn sống của người chết. Phần còn lại được ném vào lửa. Sau khi được hun khói, xác ướp được phủ bằng đất sét và đất màu đỏ, tạo thành kén tự nhiên, bảo vệ thi thể khỏi bị sâu mục và động vật ăn xác thối. Đây là cách thể hiện lòng thành kính với người đã khuất của một bộ lạc ở Papua New Guinea. Nghi lễ ướp xác của người Anga đã bị cấm năm 1975, khi Papua New Guinea giành được độc lập.

Thiên táng

Thiên táng (điểu táng) là hình thức mai táng nổi tiếng “rùng rợn” của người Tây Tạng. Thay vì chôn cất người chết trong lòng đất, người Tây Tạng đưa thi thể lên núi làm mồi cho đàn kền kền đói. Có hai hình thức thiên táng: cơ bản và long trọng. Những người dân du mục và dân làng ở vùng hẻo lánh thường sử dụng thiên táng cơ bản. Người chết đơn giản được mang lên núi để bọn kền kền tự tìm đến.

Cách thứ hai phức tạp và mang tính nghi thức hơn. Các Lạt Ma sẽ cầu nguyện cho người quá cố được đặt ở tư thế ngồi suốt 24 giờ. Thi thể được cầu nguyện, tắm rửa sạch sẽ và bọc trong vải trắng. Cuối cùng, người ta sẽ phá vỡ xương cột sống của cái xác để thuận tiện cho việc mang tới nơi an táng. Một người bạn thân hay thành viên trong gia đình sẽ đeo cái xác trên lưng.

Hành trình đến nơi an táng bắt đầu lúc sáng sớm. Các thành viên trong gia đình đi cùng để tụng kinh và chơi nhạc đám ma nhưng phải giữ một khoảng cách nhất định với người chết. Thi thể người chết được đặt nằm sấp xuống mặt đá, các rogyapa (người xử lý xác chết) hoặc những bậc thầy chôn cất sẽ đốt cây bách xù để tạo mùi thu hút đàn kền kền và bắt đầu công việc của mình với con dao sắc bén. Từ tóc đến nội tạng, cuối cùng là các chi của người quá cố được bóc tách và ném cho đám kền kền đói xúm lại. Rogyapa tiếp tục đập dập bộ xương còn lại, sau đó trộn với bột lúa mạch để đàn chim dễ “tiêu thụ hơn”.

Đa số người Tây Tạng theo Phật giáo Kim cương thừa (Vajrayana), họ tin rằng các linh hồn người chết đã rời khỏi cơ thể và cái xác còn lại chỉ là phần “con”. Còn kền kền được tôn kính như linh vật thiêng liêng ở đây. Chúng không phải loài ăn xác thối ma quái mà là “thánh đại bàng”. Người Tây Tạng tin rằng việc an táng người chết bằng cách nuôi kền kền cũng giống như đức Phật tổ Như Lai lấy xác mình nuôi hổ dữ để khỏi hại các sinh linh khác trong thế giới. Vì thế, thi thể người chết được chim ăn sẽ nhanh chóng lên thiên đàng.

@hosotuyetmatx