PHÁT HIỆN ĐÁNG KINH NGẠC KHI NGHIÊN CỨU DNA CỦA XÁC ƯỚP AI CẬP CỔ ĐẠI

Ai Cập là một địa điểm đầy hứa hẹn cho việc nghiên cứu các quần thể cổ đại. Nó có một lịch sử phong phú và có nguồn tài liệu lớn, vị trí địa lý và nhiều sự tương tác với các khu vực xung quanh ở Châu Phi, Châu Á, Châu Âu; điều này làm cho nó trở thành một khu vực năng động. Những tiến bộ gần đây trong nghiên cứu DNA cổ đại cho thấy một cơ hội hấp dẫn để kiểm tra những hiểu biết hiện có về lịch sử Ai Cập bằng cách sử dụng các dữ liệu di truyền cổ xưa.

Các nghiên cứu di truyền về xác ướp Ai Cập cổ là hiếm do các vấn đề về phương pháp cũng như sự ô nhiễm xảy ra trong thời gian dài như vậy. Mặc dù một số đoạn DNA đầu tiên đã được lấy ra từ các xác ướp, nhưng các nhà khoa học vẫn nghi ngờ các dữ liệu di truyền (đặc biệt là dữ liệu về bộ gen hạt nhân) từ các xác ướp này ngay cả khi nó có thể phục hồi được. Johannes Krause, Giám đốc Viện Khoa học Lịch sử Nhân văn Max Planck thuộc Jena và là tác giả chính của nghiên cứu, khẳng định: “Khí hậu ở Ai Cập nóng, độ ẩm cao ở nhiều ngôi mộ cùng với một số hóa chất sử dụng trong kỹ thuật ướp xác đã góp phần làm suy thoái DNA và làm giảm khả năng tồn tại lâu dài của DNA trong xác ướp cổ đại. Để chứng minh độ tin cậy của các DNA lấy được cần sử dụng phương pháp có tính chính xác cao. Đây sẽ là một bước đột phá mở ra cánh cửa để chúng ta tiếp tục nghiên cứu các xác ướp”.
Đối với nghiên cứu này, một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế thuộc Đại học Tuebingen, Viện Khoa học Lịch sử Nhân loại Max Panck ở Jena, Đại học Cambridge, Viện Hàn lâm Khoa học Ba Lan và Hội Nhân chủng học, Dân tộc học và Tiền sử Berlin, đã xem xét sự khác biệt di truyền và tính liên tục của dân số trong khoảng 1.300 năm và so sánh những kết quả này với nhóm dân số hiện đại. Nhóm đã lấy 151 xác ướp cá nhân từ địa điểm khảo cổ Abusir el – Meleq, dọc theo sông Nile ở Ai Cập, từ bộ sưu tập nhân chủng được tổ chức và lưu trữ tại Đại học Tuebingen và bộ sưu tập Bộ Xương của Felix von Luschan ở Bảo tang Tiền sử của Bộ Staatliche Museen zu Berlin, Stiftung Preussicher Kulturbesitz.

Phân tích ADN

Tổng cộng, các nhà nghiên cứu đã thu được bộ gen ty thể từ 90 cá thể và toàn bộ bộ gen từ 3 cá thể. Họ có thể sử dụng dữ liệu thu thập được để kiểm tra các giả thuyết trước đây được rút ra từ khảo cổ học, lịch sử và các nghiên cứu về DNA hiện đại. Alexander Peltzer, một trong những chuyên gia hàng đầu từ Đại học Tuebingen nói: “Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến việc xem xét những thay đổi và tính liên tục trong mô hình di truyền của cư dân cổ đại Abusir el-Meleq”. Nhóm nghiên cứu muốn xác định liệu các quần thể khảo cổ có bị ảnh hưởng ở cấp độ di truyền do sự châm chiếm và thống trị của nước ngoài trong giai đoạn nghiên cứu hay không và so sánh các quần thể này với các quần thể hiện đại của Ai Cập. Verena Schuenemann, nhà lãnh đạo nhóm tại Đại học Tuebingen và một số tác giả chính của nghiên cứu này giải thích: “Chúng tôi muốn kiểm tra liệu cuộc chinh phục của Alexander Đại đế và các cường quốc khác có để lại dấu ấn di truyền về dân số Ai Cập cổ đại hay không”.

Bản đồ của Ai Cập cho thấy các vị trí khảo cổ học của Abusir-el Meleq (dấu X màu cam) và vị trí của mẫu hiện đại của Ai Cập được sử dụng trong nghiên cứu (dấu tròn màu cam)

Các nghiên cứu cho thấy người Ai Cập cổ đại có quan hệ gần gũi nhất với các quần thể cổ ở Levant, và cũng có quan hệ chặt chẽ với quần thể thời kỳ đồ đá mới ở bán đảo Anotolian và châu Âu. Wolfgang Haak, nhà lãnh đạo nhóm của Viện Max Planck, cho biết: “Di truyền học của cộng đồng Abusir el-Meleq không trải qua bất kỳ sự thay đổi lớn nào trong khoảng thời gian 1.300 năm chúng tôi nghiên cứu. Điều này cho thấy dân số vẫn không bị ảnh hưởng về mặt di truyền bởi sự xâm chiếm và cai trị của nước ngoài”. Dữ liệu cho thấy rằng người Ai Cập hiện đại chia sẻ khoảng 8% về tổ tiên với quần thể châu Phi cận Sahara. “Điều này cho thấy sự gia tăng dòng gen Châu Phi vùng phía nam Sahara vào Ai Cập đã xảy ra trong vòng 1.500 năm qua” – Stephan Schiffels, trưởng nhóm tại Viện Khoa học Lịch sử Nhân văn Max Planck ở Jena giải thích. Nguyên nhân có thể là sự gia tăng về thương mại giữa khu vực Châu Phi phía nam Sahara và Ai Cập (thương mại nô lệ xuyên Sahara) bắt đầu khoảng 1.300 năm trước.
Nghiên cứu này mở ra một hướng mới cho các nhà khoa học khi nghiên cứu về lịch sử nhân loại đặc biệt là lịch sử khu vực Ai Cập cũng như các khu vực lân cận bao gồm cả những nền văn minh cổ đại khu vực Châu Á, Châu Âu.

@hosotuyetmatx